KORONAWIRUS - Aktualne zalecenia (22.03.2020) - ciąża i poród

<Materiał został przygotowany na podstawie zaleceń i wiedzy dostępnej na dzień 22.03.2020 r.>

Wiemy, że obecna sytuacja epidemiologiczna może wzbudzać obawy co do Waszej dalszej opieki perinatologicznej, czyli opieki w ciąży oraz w trakcie porodu. W poniższym artykule postaramy się przedstawić najważniejsze zalecania i wytyczne dotyczące przebiegu ciąży i planowania prokreacji.

PODEJRZENIE OBECNOŚCI WIRUSA SARS-CoV-2

Wiele z Was zadaje sobie pytanie, co jeśli dojdzie do zakażenia wirusem SARS-CoV-2, czy otrzymam opiekę, gdzie ją otrzymam i gdzie się kierować?

Przede wszystkim, placówki opieki medycznej są prawnie zobligowane do udzielenia adekwatnej pomocy medycznej każdemu pacjentowi. Nie musicie się obawiać tego, że zostaniecie same w obliczu podejrzenia wirusologicznego. Nie będziecie musiały rodzić w domu lub na ulicy. Otrzymacie pomoc, bo macie do niej prawo.

W Polsce szpitale zostały podzielone na szpitale “zakaźne”, które często są wielospecjalistyczne, wiele z nich ma oddziały ginekologiczno-położnicze oraz szpitale potocznie zwane “czystymi”, które są przeznaczone tylko dla pacjentów bez żadnych objawów mogących sugerować zachorowanie na COVID -19 (chorobę wywołaną infekcją wirusem SARS-CoV-2).

Taka regulacja nie jest obecna w każdym kraju, ale wierzymy w to, że fakt wczesnego wprowadzenia podziału szpitali, uchroni nas przed tym, aby zakażać personel medyczny, który w tym okresie jest kluczowy - aby Wam, zarówno tym zdrowym jak i tym chorym pacjentkom w ciąży nieść opiekę.

Jeśli podejrzewasz u siebie obecność wirusa SARS-CoV-2, to należy niezwłocznie zawiadomić telefonicznie stację sanitarno-epidemiologiczną (https://pacjent.gov.pl/podejrzewasz-ze-masz-koronawirusa) lub udać się do najbliższej stacji samodzielnie, tj. własnym samochodem, bez towarzystwa osób trzecich.

Kiedy możesz sądzić, że jesteś nosicielką wirusa lub chorujesz na COVID - 19?

Główne objawy to:

- wysoka temperatura (powyżej 38 stopni Celsjusza),

- bóle mięśniowe,

- duszność, kaszel,

- ogólne osłabienie organizmu.

do opisywanych objawów Covid-19 należą też takie objawy jak

  • bóle głowy,
  • bóle gardła,
  • zapalenie spojówek,
  • czy zaburzenia smaku lub węchu.

Jak widzicie, te objawy są bardzo niecharakterystyczne i zróżnicowane. Część z tych objawów jak na przykład bóle mięśniowe czy zmęczenie - mogą być po prostu objawami prawidłowo przebiegającej ciąży.

Bardzo ważna jest Wasza czujność i obserwacja swojego ciała - czy któryś z tych objawów się pojawił, a wcześniej go nie było.

Ponadto ważnym wskaźnikiem może być również:

- przebywanie w ostatnim czasie w obszarze zwiększonego ryzyka zakażenia,

- kontakt z osobą, która potencjalnie może być zakażona.

Niestety, możemy nie wiedzieć  czy mieliśmy kontakt z osobą zakażoną, dlatego w miarę możliwości powinniście nie wychodzić z domu i nie mieć kontaktu z osobami spoza Waszego gospodarstwa domowego.

Tak jak napisaliśmy powyżej, obecnie szpitale podzielone są na dwa typy: szpitale niezakaźne ,,czyste’’ i szpitale zakaźne.

Szpitale niezakaźne. Szpitale niezakaźne funkcjonują ,,normalnie’’, to znaczy przyjmują pacjentów, którzy nie mają objawów sugerujących zakażenie wirusem SARS-CoV-2 lub nie są poddani 14-dniowej kwarantannie. Oznacza to, że pacjentki ginekologiczne i pacjentki w ciąży mogą kierować się do oddziałów położniczych w tych szpitalach.

Zalecenia PTPiG (Polskie Towarzystwo Położników i Ginekologów) sugerują aby szpitale z oddziałami położniczymi przeprowadzały z pacjentkami w ciąży wywiad epidemiologiczny w formie ankiety, gdzie pacjentka odpowiada zgodnie z prawdą na pytania dotyczące jej szacowanej możliwości obecności wirusa SARS-CoV-2. Jest to bardzo istotny krok, bo na wczesnym etapie kontaktu z placówką leczniczą mamy szansę być wstępnie zdiagnozowani pod kątem zarażenia wirusem, co daje nam szybką reakcję personelu medycznego, aby skierować pacjentkę do oddziału epidemiologicznego, gdzie zostanie objęta specjalistyczną opieką lub podjąć dalsze leczenie w szpitalu niezakaźnym. Ogranicza to również ryzyko rozpowszechnia się wirusa w szpitalu, przez co nie zostanie on zamieniony na szpital epidemiologiczny. Pamiętajmy, ilość szpitali wolnych od wirusa SARS-CoV-2, daje nam większe szanse na adekwatną opiekę medyczną i pozwala aby system opieki pozostał wydajny, co jest kluczowe w obecnej sytuacji epidemiologicznej.

PTPiG wspomina również o stworzeniu w każdym szpitalu z oddziałem położniczym specjalnej strefy, tzw. epidemiologicznej izby przyjęć, gdzie możliwym będzie zbadanie pacjentki, wykonanie badań USG i KTG przy zachowaniu szczególnych zasad bezpieczeństwa epidemiologicznego. Ma to na celu ograniczenie kontaktu pacjentki z resztą personelu medycznego oraz innymi pacjentkami i pacjentami. Powstanie takich miejsc jest zależne od możliwości kadrowych i przestrzennych danego oddziału położniczego.

Pamiętaj, jeśli Twój szpital został zamieniony na szpital zakaźny, a do najbliższego oddziału ,,czystego’’ masz daleko, możesz wezwać karetkę. Zostaniesz przewieziona do najbliższego oddziału położniczego, a ratownicy medyczni będą w stanie zaopiekować się Tobą w trakcie podróży.

Szpital zakaźny. Szpitalem zakaźnym mogą być szpitale, które wcześniej funkcjonowały jako szpitale ,,białe/czyste’’, ale na mocy zaleceń Ministerstwa Zdrowia zostały przekształcone na szpitale i oddziały dedykowane, czyli zakaźne. Udanie się do powyższego szpitala sugeruje się pacjentkom, które posiadają objawy sugerujące zarażenie wirusem SARS-CoV-2 oraz pacjentkom, które są objęte 14-dniową kwarantanną.

W przypadku, gdy pacjentka uda się do szpitala niezakaźnego, natomiast posiada objawy zakażenia wirusem zostanie przetransportowana do szpitala zakaźnego, gdzie zostanie przebadana na obecność wirusa SARS-CoV-2. Jeśli testy okażą się negatywne, to pacjentka może wrócić na oddział położniczy szpitala niezakaźnego, natomiast może być poddana separacji i być pod obserwacją.

W przypadku, gdy testy na obecność wirusa SARS-CoV-2 będą pozytywne personel medyczny wdraża odpowiednie leczenie dla pacjentki, jest ono podejmowane indywidualnie na podstawie stanu zdrowia pacjentki oraz rozwoju i przebiegu ciąży.

Podsumowując: jeśli posiadasz objawy sugerujące obecność wirusa SARS-CoV-2 skontaktuj się z najbliższą stacją epidemiologiczno – sanitarną. Natomiast jeśli nie posiadasz objawów i nie podejrzewasz obecności wirusa udaj się do szpitala niezakaźnego z oddziałem położniczym.

Listę szpitali zakaźnych możesz znaleźć tutaj: (https://www.gov.pl/web/koronawirus/lista-szpitali), sprawdź czy ,,Twój’’ szpital nie został zamieniony na szpital zakaźny. Jeśli tak, to znajdź szpital z oddziałem położniczym, który jest najbliżej Ciebie, następnie zadzwoń i poinformuj, że szpital, w którym chciałaś rodzić jest dla Ciebie niedostępny, dlatego chcesz rodzić w tym szpitalu. Dopytaj się o procedury przyjęcia do porodu.

BADANIA I WIZYTY W TRAKCIE CIĄŻY

Zacznijmy od początku.

Dowiadujesz się, że jesteś w ciąży (zalecenia dotyczące prokreacji w stanie epidemii w innym rozdziale), normalną koleją rzeczy udałabyś się na wizytę do ginekologa. W obecnej sytuacji procedury są nieco inne. Zalecenia PTPiG sugerują ograniczenie wizyt ginekologicznych do koniecznego minimum. Oznacza to, że możesz się wstrzymać z pierwszą wizytą u ginekologa do około 9-10 tygodnia ciąży (tj. od ostatniej miesiączki), z resztą nie jest to nowe zalecenie, według rekomendacji NFZ, nawet nie w czasach epidemii, u zdrowej pacjentki (bez chorób przewlekłych) pierwsza wizyta w ciąży powinna się odbyć do 10 tygodnia ciąży. Pamiętaj, że obecnie funkcjonują teleporady, możesz skontaktować się z przychodnią lub bezpośrednio z lekarzem i poprosić o konsultację.

Wiele wizyt będzie teraz tak prowadzone. Co więcej zalecenia są obecnie takie, aby ograniczyć badanie wewnętrzne (ginekologiczne) pacjentek w ciąży do minimum, a jeżeli wizyta i badanie jest konieczne to czas wizyty skrócić również maksymalnie. Rozsądne jest aby pacjentka na wizytę przychodziła w maseczce.

Jednak jeżeli występują u Ciebie niepokojące objawy (np. plamienie, bóle) powinnaś niezwłocznie skontaktować się z przychodnią/ lekarzem (najpierw telefonicznie) i ustalić najbliższy możliwy termin wizyty. Dotyczy to również kobiet, które są w grupie ryzyka (np. wiek powyżej 35 r.ż, cukrzyca, wady i nieprawidłowości układu krwionośnego, otyłość, nadczynność i niedoczynność tarczycy, obciążony wywiad położniczy).

W przebiegu ciąży należy wykonać trzy badania USG, które powinny być przeprowadzone w danych tygodniach ciąży, są to:

- badania genetyczne pierwszego trymestru, które powinny być wykonane między 11 tygodniem + 1 dzień a 13 tygodniem + 6 dni,

- badania połówkowe drugiego trymestru, które powinny być wykonane między 18 tygodniem a 22 tygodniem; w razie konieczności można przedłużyć termin do 24 tygodnia ciąży,

- badania trzeciego trymestru, które powinny teoretycznie być wykonane pomiędzy 28 a 32 tygodniem ciąży, jednak w czasach epidemii i ograniczonej ilości placówek wykonujących badania USG w ciąży, to badanie może być najmniej priorytetowe i wykonane w późniejszym okresie ciąży.

A co z testem krzywej cukrowej? Test doustnego obciążenia glukozą (OGTT oral glucose tolerance test) jest wykonywany między 24 a 28 tygodniem ciąży. PTPiG sugeruje, że można ten test odłożyć, ale tylko w przypadku, gdy jest on testem rutynowym. W sytuacji, gdy w poprzednich badań poziom glikemiczny nie był w normie test OGTT należy wykonać niezwłocznie po konsultacji z lekarzem.

Również badania biochemiczne pierwszego trymestru (TSH, morfologia, badania moczu, badania na obecność infekcji wirusowych) powinny być wykonane do 10 tygodnia ciąży.

Należy pamiętać, że badania okresowe należy uzależnić od dotychczasowego przebiegu ciąży oraz zaleceń lekarza prowadzącego. W przypadku ciąży zagrożonej lub wysokiego ryzyka zaleca się stosowanie priorytetu badań nad zaleceniem pozostania w domu. Każde wątpliwości dotyczące badań możesz skonsultować z lekarzem prowadzącym, gdzie razem podejmiecie decyzję o konieczności ich przeprowadzenia.

W obecnej sytuacji epidemiologicznej ograniczana jest ilość badań ginekologicznych i ultrasonograficznych metodą dopochwową. Jest to kolejny środek ograniczający ryzyko rozprzestrzenienia się wirusa SARS-CoV-2. Jest to podyktowane tym, że wydzielina z pochwy może być materiałem infekcyjnym, który przy badaniu dopochwowym może stanowić ryzyko dla lekarza badającego oraz dla innych pacjentek. W przypadku przeprowadzania takich badań, powinny być one skrócone do minimum. Lekarz swoją opinię może Ci przekazać po badaniu z bezpiecznej odległości lub telefonicznie i mailowo, a na wizycie ograniczyć się tylko do badań fizjologicznych. Nie zdziw się również, gdy lekarz lub inna osoba badająca będzie nosić maskę oraz dezynfekować sprzęt, są to również środki zabezpieczające. W ramach możliwości Ty również możesz posiadać maseczkę i rękawiczki, po badaniu należy umyć dokładnie ręce.

Według zaleceń Sekcji Ultrasonografii PTGiP (https://www.ptgin.pl/zalecenie-sekcji-ultrasonografii-ptgip-w-zakresie-badan-usg-w-sytuacji-epidemiologicznej-covid-19) przed każdym badaniem powinien zostać przeprowadzony wstępny wywiad ryzyka epidemiologicznego. Może on odbyć się za pomocą teleporady i wypełnienia ankiety on-line; rozmowy telefonicznej z pracownikiem rejestracji lub oceną ryzyka i wypełnieniem ankiety niezwłocznie po zgłoszeniu się do placówki wykonującej badania.

Badania mogą być przeprowadzane tylko na pacjentkach, które mają ujemny wywiad epidemiologiczny i nie posiadają objawów świadczących o możliwości zakażenia wirusem SARS-CoV-2.

Jeśli pacjentka ma ujemny wywiad epidemiologiczny, brak stanu podgorączkowego, ale posiada objawy świadczące o przeziębieniu zaleca się odroczenie badań do czasu ustąpienia objawów (zazwyczaj 7 dni).

Jeśli pacjentka ma dodatni wywiad epidemiologiczny, to zaleca się 14-dniową kwarantannę i  nie powinna mieć wykonywanych przesiewowych badań ultrasonograficznych. W przypadkach nagłych, pacjentka powinna się zgłosić do szpitala ,,zakaźnego’’ dedykowanego przez Ministerstwo Zdrowia.

Jeśli pacjentka ma dodatni wynik testu na SARS-CoV-2 lub choruje na COVID- 19 to badania ultrasonograficzne powinny się odbyć tylko z zalecenia w ośrodku wielospecjalistycznym dedykowanym dla pacjentów z rozpoznaniem COVID- 19 lub infekcją SARS-CoV-2.

Zaleca się również aby wszystkie pozostałe rutynowo planowane badania przełożyć na późniejszy termin, chyba że sytuacja położnicza ciąży będzie wskazywać na konieczność przeprowadzenia tych badań. Między innymi są to badania 3D/4D, ginekologiczne, badania profilaktyczne piersi czy monitorowanie wybranych objawów w badaniu położniczym – łagodnego poszerzenia komór bocznych mózgu, miedniczek nerkowych.

Pamiętaj, aby ograniczyć ryzyko rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2 zaleca się odbywanie wizyt bez osób towarzyszących, zwłaszcza w towarzystwie dzieci. Zaleca się również wcześniejszy kontakt telefoniczny z poradnią lub jednostką ambulatoryjną w celu wyznaczenia dokładnej daty i godziny przyjęcia. Należy również zjawić się nie wcześniej niż 15 minut przed rozpoczęciem badań.

Wszystkie powyższe zalecenia mają za zadanie zminimalizować kontakt z innymi pacjentkami, przez co redukujemy możliwość obecności infekcji wirusem SARS-CoV-2.

Podsumowując: Zaleca się odwołanie wszystkich badań rutynowych, jeśli przebieg ciąży jest prawidłowy i nie występują żadne niepokojące objawy. W razie wątpliwości masz możliwość konsultacji telefonicznych z lekarzem prowadzącym. Możesz się z nim skontaktować bezpośrednio lub poprzez przychodnię. Istnieją trzy badania prenatalne, które powinny być wykonane w danym tygodniu ciąży; pierwszą wizytę możesz odroczyć do 9-10 tygodnia ciąży.

Wszystkie badania, które mogą być przełożone należy przełożyć  po konsultacji z lekarzem prowadzącym.

PORÓD

Zalecenia odnośnie drogi porodu zmieniają się dynamicznie. Ostatnie stanowisko jest takie aby w przypadku potwierdzonego zakażenia Covid-19 rozważyć rozwiązanie ciąży pacjentki drogą cięcia cesarskiego, ponieważ istnieje ryzyko zakażenia noworodka wirusem mogącym znajdować się w kanale rodnym lub jego okolicach (układ moczowy, układ pokarmowy).

Wyjątek stanowi poród drogami natury bardzo szybko postępujący, powinien on wtedy odbywać się przy obecności personelu (położna lub lekarz) w środkach ochrony osobistej (kombinezon, maseczka, okulary ochronne lub/i przyłbica).

CHCĘ ZMIENIĆ LEKARZA PROWADZĄCEGO

W obecnym czasie może się zdarzyć, że Twój lekarz prowadzący ciążę będzie dla Ciebie niedostępny. Może być pod kwarantanną, może zrezygnować z praktyki na rzecz własnego zdrowia lub zdrowia własnej rodziny lub może poświęcić swój czas na pracę w jednostkach zakaźnych. Co wtedy? W miarę możliwości możesz korzystać z teleporad i kontaktować się z lekarzem poprzez telefon lub mail. Natomiast jeśli ten kontakt jest niewystarczający w przypadku przebiegu Twojej ciąży to możesz zmienić lekarza prowadzącego. Skontaktuj się z najbliżej działającą poradnią i zarejestruj się w niej. W tej sytuacji kluczowym jest posiadanie Karty Przebiegu Ciąży, powinna posiadać ją każda ciężarna. W przypadku konieczności udania się na badania do nowego lekarza należy zabrać ze sobą Kartę Przebiegu Ciąży oraz inne dokumenty medyczne, które zostały wykonane w ciąży lub dokumenty świadczące o aktualnym stanie zdrowia lub przebytych chorób. Dzięki tym informacjom nowy lekarz będzie w stanie adekwatnie przeprowadzić konsultację oraz badanie.

TELEPORADY

Dzięki cyfryzacji obecnej opieki medycznej mamy możliwość korzystania z niektórych świadczeń bez wychodzenia z domu.

Tak jest w przypadku wspomnianych już teleporad. Konsultanci PTPiG zalecają aby lekarze korzystali częściej z możliwości kontaktu on-line z pacjentami. W czasie kiedy zalecane jest również zostanie w domu taka forma wizyty jest jak najbardziej słuszna.

Aby ułatwić sobie korzystanie z cyfrowego dostępu do porad lekarskich możesz  mieć założone Internetowe Konto Pacjenta (IKP). Stworzenie profilu nie jest trudne, a całość procesu jest opisana na stronie https://pacjent.gov.pl/internetowe-konto-pacjenta

ODWOŁANIE PORODÓW RODZINNYCH

Temat, który wzbudza Wasze największe obawy, to odwołanie porodów rodzinnych. Oznacza to, że żadna osoba postronna nie może uczestniczyć w porodzie lub odwiedzać rodzącej lub kobiety w połogu. Są to środki bezpieczeństwa, które podjęto za zaleceniami polskich Konsultantów Krajowych w Dziedzinie Położnictwa i Ginekologii oraz Neonatologii.

Brak wstępu osób trzecich na oddział położniczy ma zminimalizować ewentualne ryzyko rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2 wśród personelu medycznego, ale również wśród pacjentek i dla Was to czytających może być najbardziej istotne … noworodków! Obecnie priorytetem jest zachowanie sterylności szpitali i poszczególnych oddziałów, dlatego został ograniczony kontakt z każdą osobą, która może potencjalnie wnieść wirusa na oddział położniczy. Ma to swoje uzasadnienie, ilość lekarzy specjalistów, w tym również ginekologów i specjalistów położnictwa jest obecnie ograniczona. Jeśli w danym oddziale zostanie rozpoznana infekcja wirusa SARS-CoV-2, to szpital lub oddział zostaje poddany kwarantannie. Co z kolei skutkuje tym, że lekarze i pacjentki muszą również odbyć 14-dniową kwarantannę. Uniemożliwia to podjęcie leczenia czy przyjęcia porodu kolejnych pacjentek na oddział. W efekcie drożność opieki medycznej w danym rejonie staje się utrudniona. Jeśli szpital pozostanie wolny od infekcji, wtedy Wy będziecie mogły wyjść wcześniej do domów i cieszyć się obecnością nowego i zdrowego członka rodziny. Jest jeszcze jedna kwestia, która przemawia za odwołaniem porodów rodzinnych w obecnej sytuacji epidemiologicznej. Jeśli ewentualnie rodząca zostanie zainfekowana wirusem lub ma podejrzenie infekcji, a jej dziecko będzie miało wynik ujemny, wtedy partner może przejąć opiekę nad noworodkiem na 14-dni kwarantanny lub na okres leczenia pacjentki.

Jeśli masz obawy, że nie poradzisz sobie sama na oddziale położniczym, to zajrzyj tutaj (https://fundacjaernesta.pl/koronawirus-jak-poradzic-sobie-bez-bliskich-przy-porodzie/). Przygotowałem kilka wskazówek, które mogą Ci ułatwić pobyt w szpitalu.

CZY STARAĆ SIĘ O CIĄŻĘ W OBECNEJ SYTUACJI EPIDEMIOLOGICZNEJ?

W tym temacie zalecenia bardzo dynamicznie się zmieniły i najnowsze zalecenia konsultantów krajowych z dziedziny położnictwa i ginekologii oraz perinatologii zalecają rozważenie odroczenia planów prokreacyjnych do czasu unormowania się sytuacji epidemiologicznej, ponieważ nie mamy pewnych dowodów na to czy zakażenie SARS-CoV-2 ma wpływ na rozwój ciąży na wczesnym etapie.


Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do Twojego stanu zdrowia lub przebiegu ciąży, to skonsultuj się telefonicznie lub mailowo z lekarzem prowadzącym lub z przychodnią.

Jeśli Ty lub Twój partner potrzebujecie wsparcia psychologicznego w tym wymagającym okresie, to nasza fundacja jest dla Was otwarta. Od poniedziałku do soboty dyżurujemy na naszym Live Chat’cie (https://www.facebook.com/fundacjaernesta/photos/a.138043744247007/224778508906863/?type=3&theater), możecie do nas pisać lub zadzwonić.
Jesteśmy dla Was otwarci.

Źródła:

https://www.ptgin.pl/rekomendowana-sciezka-postepowania-dla-kobiet-w-ciazy-covid-19

https://www.ptgin.pl/koronawirus-covid-19-stanowisko-w-kwestii-leczenia-nieplodnosci

https://pacjent.gov.pl/

https://www.ptgin.pl/stanowisko-ptgip-i-konsultanta-krajowego-w-sprawie-porodow-rodzinnych-w-obliczu-covid-19

Zalecenia konsultanta krajowego w dziedzinie perinatologii oraz konsultanta krajowego w dziedzinie położnictwa i ginekologii odnośnie organizacji pracy oddziałów położniczo-ginekologicznych  w sytuacji epidemiologicznej związanej z ryzykiem zakażenia wirusem SARS-CoV-2

Zalecenia konsultanta krajowego w dziedzinie położnictwa i ginekologii, konsultant krajowego w dziedzinie neonatologii, konsultanta krajowego w dziedzinie perinatologii, prezesa polskiego towarzystwa ginekologów i położników, prezesa polskiego towarzystwa neonatologicznego oraz prezesa polskiego towarzystwa medycyny perinatalnej dotyczące porodu w wyznaczonym oddziale w przypadku podejrzenia lub potwierdzonego zakażenia kobiety ciężarnej wirusem wywołującym COVID- 19

Opracowanie:

Nicole Sochacki-Wójcicka, Cezary Brygier

Dane fundacji

Marokańska 4H, 03-977 Warszawa
NIP: 1132999142
KRS: 0000789473
REGON: 38356065300000

Numer konta

Bank mBank
25 1140 2004 0000 3002 7902 9240
IBAN: PL25 1140 2004 0000 3002 7902 9240
BIC/SWIFT: BREXPLPWMBK

FacebookInstagram
© 2019 Fundacja Medycyny Prenatalnej - im. Ernesta Wójcickiego
Projekt i wykonanie: Fiemastudio